Hasar Restorasyonu Nedir?

Hasar Restorasyonu; yangın, sel, deprem gibi afetlerin veya kazaların ardından binalarda, endüstriyel tesislerde ve emtialarda meydana gelen hasarların bilimsel yöntemlerle temizlenmesi, kurutulması, onarılması ve eski haline getirilmesi sürecidir.

Aynen tazmin, sigortacılık mevzuatında hasar gören mal veya mülkün nakit para ödenmesi yerine doğrudan onarılarak ya da yerine yenisi konularak sigortalıya teslim edilmesidir.

Restorasyon Hakkında

Restorasyon Nedir?

Doğal afet, yangın ve sel gibi felaketlerin ardından maddi zararların giderilmesi süreci.

Restorasyon kelimesi; bozulmuş, zarar görmüş yapıları aslına uygun şekilde onarmak anlamına gelmektedir.

Bizim konumuz olan Hasar Restorasyonu ise; doğal afetler, yangın, sel ve benzeri felaketlerin ardından ortaya çıkan maddi zararları gidermek, etkilenen alanları eski fonksiyonel durumlarına geri döndürmek amacıyla uygulanan kapsamlı bir süreçtir.

Bu süreç, öncelikle uzman ekiplerin zarar görmüş alanları detaylı bir şekilde değerlendirmesi ve planlamasıyla başlar. Hasarın türüne ve büyüklüğüne bağlı olarak, koruyucu tedbir, temizlik, onarım ve yeniden inşa aşamalarını içerir. Hasar restorasyonu, sadece maddi kayıpları telafi etmekle kalmaz, aynı zamanda işletmelerin ve buna bağlı olarak bireylerin felaket sonrası toparlanmasına da katkı sağlar.

Sıralı Süreç

Restorasyon hangi adımlardan oluşur?

Hasar bildiriminden kalite kontrolüne kadar altı adımlık uzman bir süreç.

Hasar Bildirimi, Keşif ve Raporlama

Ekspertiz firmasının hasar bildiriminde yer alan bilgiler veya sigortalıdan randevu alındığı aşamada öğrenilen bilgiler hasarın kapsamıdır. Bu detaylar keşif öncesinde hangi yetkinlikte mühendis veya uzman ile keşif yapılması gerektiğine karar vermek için çok önemlidir.

Keşfin doğru yapılması, hasar türüne göre uzman tarafından incelenmesi, fiyatın ve işleyişin doğru olması anlamına gelmektedir. Hasarın detayı öğrenildikten sonra oluşturulan uzman keşif ekipleri, felaketin etkilediği bölgeye ulaşarak zararın boyutunu değerlendirir.

Hazırlanan raporda genel olarak; zararın boyutu, etkilenen bölgeler, alınması gereken önlemler, müdahale yöntemleri, kullanılacak özel ekipmanlar, işin yapılış şekli, işin yapım süresi ve fiyat yer almaktadır. İşin onaylanmasından sonra öncelikle sigortalı ile iş birliği ve planlama yapılır, ardından koruyucu tedbirler alınarak süreç başlar.

Koruyucu Tedbirlerin Alınması

Çökme, yıkılma gibi risklerin kontrol altına alınarak, restorasyon sürecinde insan sağlığına veya farklı bir hasara yol açılmaması önemlidir. Sağlığa zararlı atıkların temizlenmesi ve ortamın yaşanabilir hale getirilmesi restorasyon firması çalışanlarını ve sigortalıyı rahatlatacaktır.

Özel imalat pratik çadır sistemleri ile kapalı izole alanlar oluşturularak emtianın zarar görmemesi sağlanabilir.

Sel hasarlarında derelerin taşması, temiz ve pis su giderlerinin patlaması sebebiyle yüzlerce bakteri oluşmaktadır. Yangın hasarlarında ise kablo, boya, plastik, ahşap vb. birçok malzeme söndürme işleminde uygulanan su ile birlikte makinelere nüfuz etmektedir. Bu durum özellikle elektronik ve mekanik aksamlarda hızlıca korozyona sebep olacaktır.

Korozyon, metal/metal alaşımlarının oksitlenme veya diğer kimyasal etkilerle aşınma durumudur. Bu aşınma ortamdaki nem oranı ile doğru orantılı olarak hızla ilerler ve elektronik kartlarda komponent lehimlerinin kopması, motorlarda sargı izolasyonunun zarar görmesi, kontrol panellerinde hassas film kabloların enerji geçirmemesi, otomasyon sistemlerinde soket ve pinlerin aşınması ile haberleşmenin sağlanamaması gibi birçok hasara sebep olacaktır. Makinelerde korozyon önleyici çalışmalar kısaca; yüzeylerde veya bağlantılarda bulunan kalıntıların temizlenmesi, yüzeylerin özel korozyon önleyici kimyasal ile kaplanması ve bulunduğu ortam neminin kontrol altına alınmasıdır.

Enkaz Kaldırma ve Bertaraf

Enkaz kaldırma işlemi hasar mahallinde zarar görerek, kullanılamaz duruma gelen malzemelerin ortamdan uzaklaştırılmasını amaçlar. Bu işlemin iş güvenliği kurallarına uygun olarak, uzman ekipler tarafından yapılması, zarar görmeyen alanların korunması, restorasyonun planlandığı süre ve maliyetlerde tamamlanması, sökümü zor materyallerin farklı hasara yol açmaması açısından önemlidir.

Uzmanlık isteyen sökme, kesme, kaynak gibi işlerin yapılması enkaz kaldırma işleminin olmazsa olmazıdır. Yeterli uzmanlık bilgisine ve sertifikasyona sahip personeller ile kaldırma, taşıma, yükleme gibi ekipmanlara sahip bir firmanın işlemi gerçekleştirmesi hem iş kazalarını, hem de maddi kayıpları önleyecektir.

Yangın sonrasında oluşan atıklar çevre mühendisi tarafından değerlendirilir, atığın tehlike türü belirlenir, bertaraf için yeterli lisansa sahip tesis belirlenerek, lisanslı araçlar ile atıkların ilgili tesiste bertaraf edilmesi işlemi yapılır. Bu süreçlerin işin uzmanı tarafından koordine edilmesi ve yeterli lisans ve akreditasyona sahip tesisler ile anlaşılması çevresel zararları da önlemektedir.

Örneğin: Patlama ve yangın sonrasında zarar gören üretim hattının bilgisiz kişiler tarafından sökülmesi, hasar nedeniyle orijinal formundan çıkmış bir konveyör içerisinde işçinin sıkışarak yaralanmasına hatta ölümüne bile sebep olabilecektir.

Bimtes personelinin dosyasında hazır bulunan bazı iş güvenliği belgeleri:

Kimlik
SGK İşe Giriş Bildirgesi
Adli Sicil Belgesi
Sağlık EK-2 Formu
Sağlık Muayene Formu
Yüksekte Çalışma Belgesi ve Taahhütü
İş Güvenliği Taahhütü
İş Başı ve Oryantasyon Formu
Öğrenim Belgesi
Mesleki Yeterlilik Belgesi ve Kimliği
Kişisel Koruyucu Donanım Zimmet Tutanağı

Makine, Ekipman ve Yapısal Restorasyon İşlemi

Hasar görmüş makine yüzeylerinde bulunan partiküller vakum makineleri ile alınarak işlem başlar. Uygulama yapılacak yüzeyin türüne göre özel olarak üretilen kimyasallar kullanılarak temizlik işlemi yapılır. Temizlik işlemi sırasında kullanılan kimyasal asit içerikli ise baz, baz içerikli ise asit kullanılarak nötralize edilir. Durulama işlemi de-iyonize su ile yapıldıktan sonra hareketli aksamlara korozyon önleyici kaplama yapılır.

Bu uygulamaların makinenin tüm bölümlerinde yapılabilmesi için gerekli görülen kısımlar de-monte edilir ve derinlemesine kimyasal temizlik işlemi yapılır. Makinelerde yapılan işlemlerden sonra yetkili servis tarafından veya tarafımızca makinelerin onarımları yapılarak devreye alma işlemi gerçekleştirilir.

Binaların ve altyapının kimyasal temizlik işlemleri yüzeyde bulunan partiküller alındıktan sonra materyalin türüne ve kalıntının yoğunluğuna göre belirlenir. Bu yöntemler basınçlı kimyasal uygulama, köpük uygulama, püskürtme yöntemi ve son dönemde kullanılmaya başlanan lazer yöntemi ile olabilmektedir. Yapısal temizlik işlemleri uygulandıktan sonra gerekli olması durumunda nem alma ve kurutma işlemleri yapılır ve yapıda onarım işlemleri başlar.

Uzman ekipler, etkilenen alanları eski işlevsel durumlarına geri getirmek için gerekli inşaat ve onarım işlemlerini yapının hasar öncesi durumuna uygun olarak gerçekleştirir.

Emtia Kurtarma İşlemleri

Hasardan etkilenen ve sigortalının mamül, yarı mamül konumunda bulunan emtialarının temizlenerek kurtarılması; işletmenin faaliyetlerine devam etmesi, müşteri kaybına uğramaması ve hasarın büyümemesini sağlamaktadır.

Kurtarılması mümkün değil gibi görünen tıp sektöründe kullanılan bebek kuvözlerinin temizliği ve bakterilerden arındırılması, gıda işletmesinde üretilen ambalajlı ürünlerin temizlenerek kurtarılması, satışı yapılmış nakliye bekleyen makinelerin temizlik ile hazır hale getirilmesi, özel tasarım kıyafetlerde oluşan kokuların giderilmesi bazı örneklerdir.

Emtianın materyal türüne göre ultrasonik banyolama yöntemiyle, özel nem alma ve kurutma yöntemleriyle veya ölçülendirilmiş ozonlama yöntemleri ile emtialar kurtarılabilmektedir.

Test, Ölçüm ve Kalite Kontrol

Restorasyonun ardından, sürecin başarılı bir şekilde tamamlanması için bu adımda test, ölçüm ve kalite kontrol yapılır.

Makineler ile ilgili restorasyon süreci tamamlandığında enerji verilebilmesi için kısa devre, geçirgenlik ve izolasyon değerleri ölçülür. Ölçüm sonrasında kontrollü olarak devreye alma işlemi gerçekleşir. Ortamın veya emtianın temizliği sonrasında gerekli işletmelerde bakteri ölçümü yapılır. Nem alma işlemlerinden sonra nem oranı ve sıcaklık ölçümleri yapılır. Ozonlama işleminden sonra ise oksijen ölçümü yapılarak yaşam alanı kullanıma açılır.

Tüm restorasyon süreci başından sonuna uzman ekip liderleri ve yöneticiler tarafından değerlendirilerek kalite kontrol altında tutulur.

Birol Bingöl

Yönetim Kurulu Üyesi — Hasar Restorasyon Derneği (HRD)